273
nin ekonomisi sanayiye dayanır. Sanayi tesisleri,
tarım arazilerinin ortadan kalkması pahasına, İzmit
Körfezi boyunca yayılmıştır. Hızlı ve plansız sana-
yileşmenin getirdiği çevre kirlenmesi nedeniyle
İzmit Körfezi balıkçılık açısından önemini yitirmiştir.
Balıkçılık ancak Karadeniz kıyısında yapılır. Ekili
alanlar il topraklarının yüzde 23’ünü kaplar. En çok
yetiştirilen ürünler buğday, mısır, yulaf gibi tahıllar;
ayçiçeği, şeker pancarı, keten gibi sanayi bitkileridir.
Körfez kıyısındameyvecilik gelişmiştir. Bol miktarda
kiraz, şeftali, erik, elma, armut, ayva, fındık, ceviz,
üzüm yetiştirilir. Kocaeli ilinin merkezi olan İzmit,
İstanbul’u Anadolu’ya bağlayan kara yolu ve demir
yolunun üzerinde bulunduğundan daha 19. yüz-
yılda sanayi tesisleri için elverişli bir yer sayılıyordu.
Bu dönemde en önemli yerel sanayi ipekçilikti. İz-
mit’te II. Mahmud döneminde basmahane, Abdül-
mecid döneminde feshane ile çuhahane kurulmuş;
Hereke’de 1843’te sarayın perde ve döşemelik ge-
reksinmelerini karşılamak üzere bir jakralı ipek do-
kuma ve halı fabrikası açılmıştı. Haydarpaşa-İzmit
demir yolunun açılması şehrin ekonomisinin can-
lanmasında önemli rol oynadı. Cumhuriyet döne-
minde ilk kâğıt fabrikası kurulurken İzmit seçildi.
1936’da açılan fabrikayı 1944, 1954 ve 1957’de
başka kâğıt fabrikaları izledi. 1950’lerde kara yolları
bağlantıları genişledi, körfez kıyısında rıhtım ve is-
keleler yapıldı. Ulaşımolanakları ve altyapısı gelişen
şehir ve çevresi, İstanbul’a yakınlığı ve arsa fiyatla-
rının ucuzluğu gibi nedenlerle, İstanbul sermaye-
sinin yatırımları için çekici alan oldu. Kamu
kesiminin öncülüğünde başlayan yatırımları özel
sektör izledi. 1960’ların sonunda teşvik tedbirlerinin
uygulanmasıyla ilde büyük sanayi tesisleri kurul-
maya başladı. Bu yıllarda imalat sanayisinde ağırlık
özel sektöre geçmeye başladı. Yabancı sermaye ya-
tırımları da yaygınlaştı. Günümüzde İzmit ve çevre-
sindeki sanayi bölgesinde kâğıt, petro-kimya
ürünleri, gübre, plastik, lastik, tarım ilaçları, ilaç ham
maddesi ve ilaç, sitrik asit, sıvılaştırılmış petrol gazı,
çeşitli makineler, elektrik motorları, valf, taşıma
araçları ve yedek parçaları, ev ve mutfak araçları,
yünlü dokuma, deri, kablo, cam, kireç, çimento, se-
ramik, demir, çelik, bakır ve alüminyum ürünleri,
nişasta, glikoz üretilir. Gölcük’te deniz kuvvetleri için
üretim yapan askerî fabrikalar ve tersane bulunur.
Turistik Yerler: İzmit’te, Mimar Sinan yapısı Pertev
Mehmet Paşa Külliyesi (1572-1579; özgünlüğünü
koruyabilmiş eserlerden biridir. Bir cami ile bu ca-
minin iki yanında bulunan çeşme, okul, imaret gibi
yapılardan oluşan külliyenin hamam ve kervansa-
rayı yıkık durumdadır). Padişah Abdülaziz’in 1873’te
şehre geldiğinde kalması için yapılan Sultan Abdü-
laziz Sarayı (Av Kasrı, Küçük Saray veya Hünkâr
Köşkü olarak da bilinir), bugün Arkeoloji Müze-
si’dir. Gebze ilçesinde Çoban Mustafa Paşa Külli-
yesi (1523; cami, türbe, medrese, imaret,
kütüphane, darüşşifa, tekke, kervansaraydan olu-
şur). Gebze’nin doğusunda Kanuni Sultan Süley-
man Köprüsü (16. yüzyıl); Eskihisar Kalesi, Osman
Hamdi Bey Müzesi.
KOCAELİ (İZMİT) (41)
Marmara Bölgesi’nin kuzeydoğu kesiminde yer alan
Kocaeli ilinin merkez ilçesi olan kent. Büyükşehir
statüsüne sahiptir. TümKocaeli ilçeleri Kocaeli Bü-
yükşehir Belediyesi sınırları içinde kabul edilmiştir.
2008 yılında çıkarılan bir yasayla Kuruçeşme, Be-
kirpaşa, Alikahya ve Akmeşe ilk kademe belediye-
lerinin tüzel kişilikleri kaldırılarak mahalleleri ile
birlikte Saraybahçe İlk Kademe Belediyesi’ne katıl-
mıştır. Saraybahçe merkez olmak, çeşitli mahalle
kısımları ile köyler bağlanmak ve Saraybahçe Be-
lediyesinin adı İzmit olarak değiştirilmek üzere Ko-
caeli ilinde
‹
zmit ilçesi oluşturuldu.
Tarih: Asya-Avrupa yolu üzerinde olması nedeniyle
Avrupa’dan gelen kavimlerin bir kısmı kısa bir süre
bu bölgede kalmış veya uzun bir süre bölgeye yer-
leşmişlerdir. MÖ 712’de Megaralı kolonistler İzmit
Körfezi’nin karşısında, Başiskele’de Astakos adıyla
bilinen yerleşimi ele geçirmiş ve bir koloni şehri
kurmuşlardır. MÖ 500-435 tarihleri arasında adına
sikke bastırılan kent, MÖ435’de Atina’nın eline geç-
miştir. MÖ297’de Bitinya Kralı Zipoites şehri alarak
tahrip etmiştir. MÖ 262’de Bithynia Kralı I. Niko-
medes, bu harap şehrin üstüne bugünkü İzmit’in
bulunduğu yere Nikomedia şehrini kurmuştur. Ni-
komedes zamanında saraylar, mabetler inşa edil-
miştir. MÖ 1. yüzyıla kadar gelişmeye devam eden
kent, bu yüzyılda Pontus Kralı Mithridates ile Roma
arasındaki savaş sırasında çok zarar görmüş, III.Ni-
komedes tarafından MÖ 74’de vasiyet yoluyla Ro-
ma’ya bırakılmıştır. MS 2. yüzyılda birçok Anadolu
kenti gibi Nikomedia da çok gelişmiştir. Hadrianus,
Septimus Severius, Caracalla ve III.Gordianus’un
kenti ziyaret ettikleri bilinmektedir. Got ve Part sal-
dırılarından zarar gören şehir daha sonra tekrar ona-
Kocaeli'nin Kandıra ilçesindeki Kerpe'den bir görünüm
KOCAELİ’NİN İLÇELERİ
İlçe
İlçe Nüfusu
Başiskele
65.121
Çayırova
78.430
Darıca
135.966
Derince
121.504
Dilovası
43.974
Gebze
288.569
Gölcük
136.513
İzmit
306.515
Kandıra
47.041
Karamürsel
49.719
Kartepe
87.896
Körfez
129.110
Toplam 1.490.358 (2008)
