1914
n
Darülbedayi açıldı.
Darülbedayi, İstanbul Bele-
diyesi’ne bağlı Şehir Tiyat-
rosu’nun ilk adıdır.
1913-1914 yıllarında İs-
tanbul Belediye Başkanı
Cemil Paşa (Cemil Topuz-
lu) tarafından teklif edildi
ve 1914’te kuruldu. Fran-
sız tiyatro uzmanı André
Antoine davet edildi ve üç
aylık bir sözleşme imza-
landı. Müzik ve tiyatro bö-
lümünde yerli ve yabancı
öğretmenler görev aldı.
Oyuncuların bir bölümü
daha önce çeşitli sahnelerde çalışmış, bir bölümü de bu
kurumda ilk kez sahneye çıkmış olanlardan oluşuyordu.
20 Ocak 1916’da “Çürük Temel” adlı oyunla sahneleri-
ni açtı. 1918’e dek Türk kadın oyuncu yoktu. Daha çok
Ermeni ve Hristiyan kadın oyuncular görüldü. Bu tarih-
ten sonra Afife Jale (1919), Bedia Muvahhit ve Neyyire
Neyir (1923’ten sonra) sahneye çıktı. İlk temsiller Tepe-
başı’nda, daha sonra Şehzadebaşı’nda sürdü. Çeşitli yer-
li ve yabancı oyunlar oynandı. 1927-1928 döneminde
Muhsin Ertuğrul, Darülbedayi’nin başına getirildi. Yerli
oyunlara ağırlık verildi. 1930’da belediyeye bağlanan
Darülbedayi birçok sanatçı yetiştirdi. 1934’te Şehir Ti-
yatrosu adını aldı.
n
Şair ve romancı Recaizade Mahmut Ekrem öldü.
Recaizade Mahmut Ekrem
(1847 İstanbul - 1914 İs-
tanbul): Örtaöğrenimini Be-
yazıt Rüştiyesi ile Mekteb-i
İrfan’da
tamamladı
(1858). Harbiye İdadi-
si’ndeki öğrenimini yarıda
bırakarak Hariciye Nezare-
ti Mektubi Kalemi’ne girdi
(1862). Burada Leskofçalı
Galip, Hersekli Arif Hikmet,
Namık Kemal gibi döne-
min düşün ve sanat adam-
larıyla tanıştı. Mülkiye Mek-
tebi’nde ve Galatasaray’da
edebiyat muallimliği görev-
lerinde bulundu (1866-
1885). Namık Kemal’in Av-
rupa’ya kaçışından sonra
Tasvir-i Efkâr’ı (1867) yöneterek gazeteciliğe başlayan
Recaizade Mahmut Ekrem, şiir, roman, oyun, edebiyat
tarihi türlerindeki yapıtlarıyla yenilik edebiyatının temsil-
cilerinden biri oldu. Eskiye bağlı yazarlarla yaptığı tartış-
malarla ün kazandı. Hamit’in, daha sonraTevfik Fikret’in
girişimlerini destekledi. Şiirlerinde genellikle bireysel te-
maları işledi. Betimlemelerde yabancı sözcük ve tamla-
malar kullandı.“Araba Sevdası” ilk başarılı roman örnek-
lerinden biri olarak kabul edildi.
Başlıca yapıtları:
“Afife Anjelik” (oyun, 1870), “Nağme-i
Seher” (şiirler, 1871), “Vuslat yahut Süreksiz Sevinç”
(oyun, 1874),Talim-i Edebiyat” (edebiyat ve sanat yazı-
ları, 1879),“Zemzeme” (şiirler, 3 cilt, 1883-1885),“Tak-
dir-i Elhan” (1883), “Muhsin Bey yahut Şairliğin Hazin
Bir Neticesi” (uzun öykü, 1889), “Şemsâ” (uzun öykü,
1896), “Araba Sevdası” (roman, 1896), “Nijat Ekrem”
(şiirler, anılar, 1911), “Çok Bilen Çok Yanılır” (oyun,
1914).
V. MEHMET (REfiAT) DÖNEM‹ OLAYLARI
Almanya ile ittifak görüflmeleri 27 Temmuz’da ‹stan-
bul’da bafllad›. 2 A¤ustos 1914’te Türk-Alman ittifak› im-
zaland›. ‹tilâf Devletleri taraftar› olarak bilinen Maliye Na-
z›r› Cavit Bey ile Bahriye Naz›r› Cemal Pafla ve hükûme-
tin birçok üyesi, gizli görüflmelerden haberdar edilmemifl-
ler, ancak ittifak imzaland›ktan sonra kendilerine haber
verilmifltir. Bu ittifaka göre:
1) ‹ki devlet, Avusturya ile S›rbistan aras›nda ç›kan bir
anlaflmazl›kta tarafs›z olacaklar.
2) Rusya’n›n ald›¤› askerî tedbirler sonunda, Avustur-
ya ile Rusya savafla giriflir ve Almanya da Avustur-
ya’n›n yard›m›na gitmek zorunda kal›rsa, Osmanl›
Devleti de savafla kat›lacakt›r.
3) Osmanl› Devleti tehdit alt›nda kal›rsa, Almanya,
Osmanl› Devleti’ni silâhla savunacakt›r.
4) ‹ttifak, 1918 y›l› sonuna kadar devam edecek ve ta-
raflardan biri feshetmezse, befl y›l için yeniden yü-
rürlükte olacakt›r.
I. Dünya Savafl› bafllad›¤›nda Os-
manl› Devleti, tarafs›z kalmaya ka-
rar verdi. Bununla beraber, sefer-
berlik ilân edip kapitülâsyonlar›
kald›rd›. ‹tilâf Devletleri de, Os-
manl› Devleti’nin tarafs›z kalma-
s›n› destekliyorlard›. Böylece, ‹n-
giltere’nin Orta Do¤u yolu gü-
venlikte olacak ve yeni cepheler
aç›lmayacakt›. ‹tilâf Devletleri,
bunu sa¤layabilmek için, Os-
manl› Devleti’ne her türlü yar-
d›m› yapmaya haz›r oldukla-
r›n› bildirdiler.
561
9 Eylül 1914’te Osmanl› Devleti’nin
meclis karar› ile kapitülâsyonlar›
kald›rd›¤›n› belirten karar metni
Darülbedayi’nin aç›l›fl
program›
Kapitülâsyanlar›n kald›r›lmas›yla ilgili olarak Sultanahmet Meydan›’nda yap›lan kutla-
malardan bir görünüfl
